Cơ thể con người tồn tại rất nhiều cơ chế thú vị, trong đó dịch vị dạ dày là yếu tố quan trọng giúp quá trình tiêu hóa diễn ra thuận lợi. Một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm là chất nhầy trong dịch vị có tác dụng gì. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của dịch vị, vai trò của chất nhầy và cơ chế hoạt động của chúng.
Dịch vị là gì?
Dịch vị là hỗn hợp dịch lỏng được tiết ra từ dạ dày, với lượng trung bình mỗi ngày từ 2 đến 2,5 lít. Chất dịch này có màu trong, độ sánh nhẹ và chứa hai thành phần chính là acid clohydric (HCl) cùng enzyme pepsin.
HCl tồn tại ở hai dạng là dạng tự do và dạng kết hợp với protein. Đây là acid mạnh với nồng độ khoảng 150 mmol/lít và pH dao động từ 1,5 – 2,5, có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn và hỗ trợ tiêu hóa thức ăn.
Pepsin là enzyme giúp phân giải protein thành các chuỗi peptid nhỏ hơn, tạo điều kiện để cơ thể hấp thu. Ngoài hai thành phần trên, dịch vị còn chứa một yếu tố quan trọng khác: chất nhầy.
Dưới đây là các đặc tính cơ bản của dịch vị:
- Màu sắc: Bình thường dịch vị trong, không màu. Khi đổi màu có thể báo hiệu bệnh lý như xuất huyết dạ dày (dịch đỏ) hoặc vấn đề liên quan mật (dịch nâu sẫm).
- Mùi: Mùi chua nhẹ do acid. Nếu có mùi hôi kèm vị chua là dấu hiệu hẹp môn vị; mùi phân có thể do tắc ruột; hoàn toàn không có mùi cho thấy tình trạng vô toan dạ dày.
- Thể tích: Khi đói, dạ dày tiết khoảng 50 ml/giờ. Nếu lượng này tăng lên 250 ml/giờ, cần nghĩ tới tăng tiết acid hoặc hẹp môn vị.
- Độ nhầy: Chất nhầy hơi sánh, tăng khi nuốt nhiều nước bọt, có đờm hoặc viêm dạ dày.
Các giai đoạn bài tiết dịch vị
Để hiểu rõ hơn chất nhầy trong dịch vị có tác dụng gì, chúng ta cần nắm được hoạt động tiết dịch vị diễn ra như thế nào. Quá trình bài tiết này gồm 3 giai đoạn:
Giai đoạn dạ dày rỗng
Khi chưa có thức ăn trong dạ dày, việc nhìn, ngửi, nghĩ đến đồ ăn sẽ kích thích dịch vị tiết ra. Phản xạ này bao gồm cả phản xạ có điều kiện và không điều kiện, bị chi phối bởi cảm xúc và cảm giác đói.
Giai đoạn thức ăn có trong dạ dày
Khi thức ăn đã vào dạ dày, dịch vị trộn đều với thức ăn và dạ dày co bóp để nghiền nhỏ. Lúc này, cơ thể tiết thêm histamin và gastrin để tăng tiết dịch vị. Đây là giai đoạn dịch vị được sản xuất nhiều nhất, chiếm khoảng 70% tổng lượng tiết ra trong ngày.
Giai đoạn thức ăn xuống ruột
Dù thức ăn đã đi xuống ruột, dịch vị vẫn tiếp tục tiết để xử lý phần thức ăn còn sót lại. Lượng dịch tiết ở giai đoạn này ít nhất, chỉ khoảng 10%.
Chất nhầy trong dịch vị được tạo ra từ đâu?
Dịch vị gồm nhiều thành phần khác nhau, trong đó chất nhầy được tiết ra bởi:
- Tế bào vùng tâm vị và môn vị
- Tế bào cổ tuyến ở thân dạ dày
- Niêm mạc dạ dày
Niêm mạc dạ dày cũng tiết HCO₃⁻ giúp trung hòa một phần acid.
Hai cơ chế điều hòa tiết dịch vị gồm:
- Cơ chế thần kinh: Đám rối thần kinh nội tại (Meissner) và dây thần kinh phế vị.
- Cơ chế thể dịch: Gastrin, histamin, glucocorticoid, prostaglandin E2…
Chất nhầy trong dịch vị có tác dụng gì?
Chất nhầy là một dạng glycoprotein và mucopolysaccharid có vai trò bảo vệ niêm mạc dạ dày. Acid và men tiêu hóa rất cần thiết, nhưng nếu tiếp xúc trực tiếp vào niêm mạc sẽ gây bào mòn, hình thành vết loét.
Do đó, chất nhầy hoạt động như một “lá chắn” bảo vệ. Cụ thể:
- Tạo một lớp phủ trên bề mặt niêm mạc, ngăn acid HCl và pepsin tiếp xúc trực tiếp.
- Giảm nguy cơ viêm loét dạ dày, xuất huyết hay kích ứng.
- Giúp thức ăn di chuyển trơn tru hơn trong dạ dày và đường ruột.
- Giảm ma sát trong quá trình co bóp, nhào trộn thức ăn.
Nếu lượng chất nhầy giảm, niêm mạc sẽ dễ bị acid ăn mòn, gây đau thượng vị, nóng rát, ợ hơi, ợ chua và các bệnh lý như viêm loét dạ dày – tá tràng.
Hy vọng thông qua những thông tin trên, bạn đã hiểu rõ hơn về chất nhầy trong dịch vị có tác dụng gì. Nếu cần giải đáp thêm về các vấn đề sức khỏe, bạn có thể liên hệ chuyên gia để nhận hỗ trợ phù hợp.
