Thời gian gần đây, giới trẻ và các bà nội trợ truyền tay nhau nhiều món ăn, đồ uống hay bánh ngọt có sắc xanh tím nổi bật. Màu sắc cuốn hút ấy bắt nguồn từ hoa đậu biếc – một loại hoa từng mọc dại hoặc được trồng trang trí nhưng hiện được nhắc đến với hàng loạt lợi ích cho sức khỏe. Thực hư những công dụng này ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn.
Giới thiệu về hoa đậu biếc
Hoa đậu biếc thuộc họ Đậu, còn được gọi với nhiều tên khác như bông biếc, hoa mắt biếc hay ngọc biếc. Trong tiếng Anh, hoa được gọi là Butterfly Pea – tên gọi gợi hình bởi những cánh hoa trông như cánh bướm mềm mại. Cây là dạng dây leo, dễ sinh trưởng và thường bám vào hàng rào. Hoa có hình dáng giống các loại hoa đậu khác nhưng mang màu xanh tím đặc trưng tạo nên vẻ nổi bật riêng.
Nhiều tài liệu cho rằng hoa có nguồn gốc từ Thái Lan rồi lan sang các nước lân cận, bao gồm Việt Nam. Nhờ khả năng thích nghi cao, hoa có thể trồng ở nhiều vùng trong nước. Hiện có hai màu phổ biến là xanh tím và hồng, nhưng sắc xanh tím được ưa chuộng hơn do giá trị thẩm mỹ và khả năng ứng dụng cao. Hoa phát triển tốt ở vùng khí hậu ấm áp và thường ít xuất hiện tại khu vực núi lạnh.
Hoạt chất có trong hoa đậu biếc
Mỗi bộ phận của cây đều chứa hoạt chất riêng, nhưng phần hoa (bao gồm cánh và đài) được sử dụng nhiều nhất vì mang màu sắc bắt mắt và giá trị dinh dưỡng nhất định.
- Anthocyanin – nhóm flavonoid quyết định sắc xanh tím tự nhiên.
- Các chất khác như tannin, glycosid, carbohydrate, saponin, este, alkaloid, protein và tinh dầu.
- Hạt hoa chứa acid amin và một số thành phần dầu có độc tính.
Tác dụng của hoa đậu biếc đối với sức khỏe
Hoa đậu biếc được ứng dụng ngày càng rộng rãi nhờ loạt lợi ích tiềm năng mà nó mang lại. Dưới đây là những công dụng nổi bật:
Làm đẹp da và hỗ trợ chống lão hóa
Những hoạt chất trong hoa như flavonoid và elastin hỗ trợ tăng sản sinh collagen, giúp da căng bóng, giảm nếp nhăn và tăng độ đàn hồi. Collagen cũng góp phần nuôi dưỡng tóc, giảm gãy rụng và làm tóc mềm mượt hơn.
- Tăng đàn hồi da, hạn chế lão hóa sớm.
- Hỗ trợ nuôi dưỡng mái tóc chắc khỏe.
- Giúp giảm cân thông qua hỗ trợ chuyển hóa lipid và hạn chế tích tụ mỡ.
- Tăng thải độc nhờ đặc tính lợi tiểu tự nhiên.
Thư giãn tinh thần và cải thiện trí nhớ
Trà hoa đậu biếc thường được yêu thích bởi khả năng mang lại cảm giác thư thái. Các hoạt chất tự nhiên trong hoa giúp cải thiện tâm trạng, hỗ trợ hệ thần kinh và đặc biệt hữu ích với người lớn tuổi có dấu hiệu suy giảm trí nhớ.
Giảm đau, hạ sốt và chống viêm
Nhiều nghiên cứu cho thấy một số hoạt chất trong hoa có thể hỗ trợ giảm đau, hạ sốt và tăng tiết mồ hôi. Nhóm flavonoid còn giúp giãn mạch, tăng lưu thông máu và có đặc tính kháng khuẩn tự nhiên đối với một số vi khuẩn như E.coli hay Klebsiella.
Cải thiện thị lực
Hoa đậu biếc giúp tăng lưu lượng máu đến các mao mạch ở đáy mắt, từ đó hỗ trợ nuôi dưỡng và nâng cao thị lực. Việc bổ sung đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh về võng mạc hoặc đục thủy tinh thể.
Hỗ trợ tim mạch
Thành phần hoạt chất giúp bảo vệ thành mạch, giảm bám mảng xơ vữa và giảm nguy cơ tắc nghẽn mạch máu. Một số nghiên cứu còn ghi nhận sự cải thiện cholesterol và triglycerid sau khi sử dụng đều đặn.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Một số hoạt chất tự nhiên trong hoa kích thích tuyến tụy tăng sản xuất insulin, giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn và hỗ trợ người mắc tiểu đường trong quá trình điều trị.
Ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị ung thư
Hoa đậu biếc chứa hàm lượng lớn chất chống oxy hóa, giúp ngăn chặn tác động của gốc tự do – nguyên nhân dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó có ung thư. Một số hoạt chất còn hỗ trợ ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.
Hoa đậu biếc và nguy cơ tiềm ẩn khi dùng sai cách
Dù mang lại nhiều lợi ích, hoa đậu biếc cũng chứa anthocyanin – chất có thể gây tăng co bóp tử cung, kích thích lưu thông máu mạnh hoặc ảnh hưởng đến tiểu cầu khi dùng quá liều. Liều khuyến nghị mỗi ngày chỉ từ 5 – 10 bông (1 – 2g hoa khô).
Những nhóm sau cần đặc biệt thận trọng:
- Phụ nữ đang mang thai.
- Người đang trong kỳ kinh nguyệt.
- Người chuẩn bị phẫu thuật.
- Người đang sử dụng thuốc chống đông máu.
Khi sử dụng cho trẻ nhỏ, cần loại bỏ toàn bộ hạt vì chúng chứa thành phần có tác dụng như thuốc xổ, dễ gây rối loạn tiêu hóa.
Cách sử dụng hoa đậu biếc
Hoa đậu biếc được ứng dụng nhiều trong ẩm thực và đồ uống nhờ màu sắc đẹp mắt và các giá trị sức khỏe. Dưới đây là hai hình thức dùng phổ biến:
Pha trà hoa đậu biếc
Trà hoa đậu biếc được ưa chuộng vì hương vị nhẹ nhàng và màu nước xanh biếc đặc trưng. Bạn có thể dùng hoa tươi, hoa phơi khô hoặc bột xay. Cách pha cơ bản:
- Cho hoa vào ấm và thêm nước ấm.
- Ngâm khoảng 5 phút rồi lọc lấy nước cốt.
Trà hoa đậu biếc chanh
- Dùng nước cốt hoa đã pha, thêm chanh tươi, đường và đá tùy thích.
Trà hoa đậu biếc Macchiato
- Chuẩn bị trà hoa đậu biếc, kem whipping, sữa tươi, topping cream, đường và muối.
- Đánh bông hỗn hợp kem rồi cho vào lò vi sóng trong 30 giây.
- Đổ phần kem lên trên lớp trà đã pha.
Trà sữa hoa đậu biếc
- Nấu búp trà xanh với đường phèn đến khi lên màu.
- Ngâm hoa với nước ấm lấy phần nước cốt rồi đun chung với trà.
- Thêm bột sữa và đá theo khẩu vị.
Hoa đậu biếc phơi khô
Hoa tươi dễ hỏng nên thường được đem phơi khô bằng hai phương pháp:
- Sấy nóng: phơi trực tiếp dưới nắng đến khi khô.
- Sấy lạnh: dùng máy để giữ nguyên hình dáng và màu sắc.
Hoa khô dễ bảo quản và có thể dùng cho nhiều mục đích như tạo màu cho xôi, bánh, chè hay trân châu. Ngoài ra, màu tự nhiên từ hoa còn được áp dụng trong sản xuất phẩm màu.
Dù có nhiều lợi ích, hoa đậu biếc chỉ nên được coi là nguyên liệu hỗ trợ sức khỏe. Việc lạm dụng hoặc thay thế thuốc điều trị bằng các sản phẩm từ hoa có thể gây ảnh hưởng không mong muốn. Sử dụng đúng cách sẽ giúp phát huy tối đa giá trị mà hoa đem lại.
